يحيى دولت آبادى

421

حيات يحيى ( فارسى )

شدن زنها اسباب تربيت جوانان را در سايهء احساسات طبيعى بهتر فراهم بياوريم خوانندگان كتاب من در جاى خودش خوانده‌اند كه ده سال پيش اجتماعهاى كوچك زن و مرد در مجلسهاى تقريبا مخفى دچار چه مشكلات بود و البته همان بذر است كه اكنون سرسبز شده كانون بانوان در ايران تشكيل ميدهد و صدها از رجال و اعيان و اشراف مملكت با خانمهاى روگشودهء خويش در آنجا و در مجالس عمومى ديگر حاضر ميگردند و در سايهء قدرت حكومت نظامى كنونى هيچگونه زبان در هيچ دهان جرئت اعتراض كردن ندارد و البته پيش‌آمدهاى روزگار هم غير از اين اقتضا ندارد . و اما كارهاى مهم مربوط به داخل و خارج كه در ظرف اين مدت در ايران واقع شده است بطور اجمال اين است . راه‌آهن كه محل خرج آن ماليات قند و چاى معين شده بود بحسن اهتمام شاه پهلوى از جنوب و شمال شروع شده رو بتهران ميآيد و اينكه آيا انتخاب اين دو مركز شروع كاملا مطابق مصالح اقتصادى مملكت بوده است و يا اينكه مصالح اقتصادى و سياسى بيگانگان در آن دخالت داشته است يا نه و اينكه در شروع باينكار با نبودن اطلاع كافى در نزد كاركنان مملكت و نقصان امانتها آيا صرفه‌جوئى كردن و خرج دوباره و سه‌باره نكردن رعايت شده است يا نه و بالاخره اينكه راه‌آهن بزوديها ميتواند خرج و دخل كند يا نه مسائل علمى و اقتصادى است كه از موضوع تاريخ‌نويسى خارج است چيزى كه مسلم است اين است كه يكقسمت از اين راه‌آهن كه در جنوب مملكت به كار ادارهء نفت ايران و انگليس مىخورد و كمپانى نفت سالها بود درصدد ساختن آن بوده است اكنون به پول و سعى ايرانى ساخته شده به او منفعت مىرساند و بهرصورت راه آهن آبادكنندهء مملكت ايجادكنندهء مسافر و مال التجاره است و كوشش بسيار شخص پادشاه پهلوى در ايجاد آن قابل بسى تمجيد ديگر از كارهاى مهم كه صورت گرفت تأسيس بانكملى بود . خوانندگان كتاب من ميدانند در ابتداى تأسيس مشروطه در ايران طرح بانكملى ريخته شد و سرمايه مختصرى براى آن جمع‌آورى گشت ولى بقدرى اراده‌ها ناتوان و طمعكاريها زياد و تحريكات بانك ايران و انگليس كه در آنوقت يگانه بانك